Paul Turken is senior consultant, commissaris en docent Marketing & Management aan de Business School Nederland. De wereld volgens Turken Hij woont bij Bremen in Duitsland en veel van zijn werk, in onderwijs en toezicht, speelt zich af in Nederland. Toen hij een periode bijna al zijn afspraken moest afzeggen, werd hem duidelijker dan ooit wat werk voor hem betekent. "Werk is voor mij eigenlijk behoud van vitaliteit. En juist door die vitaliteit kan ik bijdragen aan mensen en organisaties. De waardering daarvoor verlengt mijn levensverwachting. Wat een cirkel."
Blue Zones
Er zijn plekken op aarde waar mensen opvallend oud worden. Lang werd dat verklaard uit genen, voeding en klimaat, maar steeds meer aandacht gaat naar leefstijl. Onderzoeker Dan Buettner zette de gemeenschappelijke kenmerken van deze 'Blue Zones' op een rij. Mensen bewegen er de hele dag op een natuurlijke manier, ze maken deel uit van een hechte sociale kring en ze weten waarvoor ze 's ochtends opstaan. Volgens Buettner is een duidelijk levensdoel tot zeven jaar extra levensverwachting waard. Blue Zones
Turken ziet daarin bijna een moderne definitie van werken: een vast ritme, activiteiten die relevant zijn voor de gemeenschap waarin je leeft, en erkenning voor wat je bijdraagt.
Waarom werken we eigenlijk?
Sinds Frederick Taylor leven we met de aanname dat mensen werken voor materiële beloningen. Voor een deel van de bestuurders van grote ondernemingen lijkt dat misschien op te gaan, maar verderop in organisaties spelen heel andere motieven. Turken ziet veel werk waarvan het inkomen nauwelijks de kosten dekt om te kunnen werken. Werk levert veel meer op.
Toen werken met persoonlijk contact een tijd niet mogelijk was, merkte hij wat er ontbrak: inspiratie, meegenomen worden in een stroom, nieuwe inzichten, persoonlijk contact met jongeren, discussie op het scherp van de snede, samen waarden afstemmen bij de koffie, expliciete erkenning en inhoudelijke en sociale verrassingen. "Dat zijn allemaal zaken die noodzakelijk zijn voor mij om mijn vitaliteit intact te houden."
Collega's versus vrienden
Na het pensioen wordt de omgeving haast vanzelf kleiner. Wat overblijft zijn de vaste relaties: familie, goede vrienden en goede buren. Dat lijkt goed, maar volgens Turken is het dat niet helemaal. In vaste relaties lopen vaste patronen, met vaste agenda's en vaste onderwerpen, en veel gesprekken gaan over het verleden. Juist toevallige ontmoetingen leveren input die buiten de normale patronen valt.
Steve Jobs, toen topman van Pixar, liet het hoofdkantoor van de filmstudio zo ontwerpen dat het ontmoetingen en onverwachte samenwerking bevorderde. Office Snapshots Mensen lopen elkaar er tegen het lijf, ook als ze niet in hetzelfde team werken. Socioloog Mark Granovetter liet al in 1973 zien hoe belangrijk zulke losse contacten zijn. In zijn artikel 'The Strength of Weak Ties' toonde hij aan dat juist mensen die je niet zo goed kent je nieuwe informatie en kansen brengen. Granovetter
Ook een klik tussen twee mensen ontstaat volgens Turken niet doordat ze veel over zichzelf vertellen en overeenkomsten vinden, maar doordat ze een gezamenlijk onderwerp ontdekken buiten hun vaste lijstje. "Klikken ontstaat niet op zekerheid, maar op verrassing." Zonder voldoende spontane, oppervlakkige contacten stopt een groot deel van groei en ontwikkeling. Daar zijn collega's onmisbaar. Er zijn weinig andere plekken waar gepensioneerden dit allemaal kunnen vinden.
Wat is met pensioen gaan?
Een pensioen is officieel een periodieke uitkering die het inkomen vervangt bij ouderdom, overlijden of arbeidsongeschiktheid. Toen Duitsland onder Bismarck in 1889 een wettelijk ouderdomspensioen invoerde, lag de pensioenleeftijd op 70 jaar. Pas in 1916 werd die verlaagd naar 65. Social Security Administration Inmiddels is pensioen vooral het moment waarop je niet meer gedwongen bent te werken voor je levensonderhoud.
"Het is fijn om niet gedwongen te worden," zegt Turken, die dat zelf al jaren ervaart. "Maar dat doet geen enkele afbreuk aan de intrinsieke waarde van werk met betekenis." Hij is daarin niet de enige. Uit onderzoek van het NIDI blijkt dat ruim een op de vijf gepensioneerden na het pensioen nog een tijd betaald werk doet. Belangrijkste reden: plezier in het werk, gevolgd door het gevoel nuttig te zijn en van betekenis voor anderen. Slechts een op de tien noemt geld een erg belangrijk motief. NIDI
Het zwarte gat van een leven zonder ritme, relevantie en erkenning maakt volgens Turken nog steeds veel slachtoffers, zowel fysiek als mentaal. Bevlogenheid haal je in een organisatie met anderen veel makkelijker op dan in je eentje thuis. "Dat is wat ik als senior kom halen. Maar wat brengen we dan, kunnen we ook wat terugdoen en zo een bijdrage leveren aan de vitaliteit van organisaties?"
Vitale organisaties en hun senioren
Vitale organisaties hebben minder verzuim, loyalere en productievere medewerkers en meer tevreden klanten. Er is geen standaardmanier om vitaliteit te bereiken, maar sommige kenmerken komen steeds terug: energie, actie, veerkracht, bevlogenheid, visie, duurzame inzetbaarheid, inspireren en binden. Turken is ervan overtuigd dat senioren daaraan kunnen bijdragen.
Een senior hoeft geen spelletjes te spelen of politiek gedrag te vertonen. Hij of zij kan niet meer hogerop, zoekt geen hoger inkomen en hoeft geen extra status te verwerven. De rol is op voorhand duidelijk, en alleen met dienstbaarheid kan een senior van waarde blijven in de organisatie. Senioren hebben bovendien veel onbewuste kennis, de stille smeerolie van elke organisatie. Ze kennen de geschiedenis van de organisatie niet alleen, ze hebben die ook meegemaakt. Dat helpt bij het beschrijven en ontwikkelen van het eigen DNA, de ziel die een organisatie onderscheidend maakt. En bij onboarding en coaching is een begeleider zonder al te veel eigenbelang, maar met relevante inzichten, vaak een flinke steun.
Geen rozengeur en maneschijn
Er is ook veel wat senioren niet vanzelf kunnen, erkent Turken. Reflectie is niet altijd hun sterkste kant. De overstap van een dominante naar een dienstbare rol gaat niet vanzelf. Geschiedenis is een bron voor het DNA, maar zeker geen bron van gelijk, en het geheugen van een senior kan vervelend selectief zijn. Het gesprek tussen iemand die met digitale middelen is opgegroeid en iemand die ze later heeft leren kennen, vindt plaats in twee verschillende talen en leefwerelden.
Een senior die wil bijdragen aan de vitaliteit van een organisatie, moet zich daarvan bewust zijn of bewust gemaakt worden. "Het belang van werk is zo groot dat ik me graag bewust laat maken van wat ik moet doen en laten om organisaties vitaal te laten zijn," zegt Turken. "Meer dan ooit ben ik gemotiveerd om bewust bij te dragen aan bevlogenheid, voor de organisatie, voor de anderen, maar ook uit eerlijk eigenbelang."
Lees ook bevlogen in werk vasthouden en tips voor meer vitaliteit op de werkvloer.
Over dit artikel: dit stuk is gebaseerd op een blog van Paul Turken.
