AI maakt veel werk sneller. Een tekst staat er in een paar minuten, een analyse ook. Dat voelt als winst. Wat het doet met je plezier in het werk en met je vakmanschap, is minder duidelijk. Een reeks experimenten uit 2025 vond dat mensen met AI beter presteren, en daarna minder zin hebben in het werk dat ze zelf doen.
Beter resultaat, minder motivatie
Onderzoekers deden vier experimenten met in totaal ruim 3.500 deelnemers. Mensen die een taak met AI uitvoerden, leverden beter werk af. Maar als ze daarna een taak zonder AI moesten doen, waren ze minder gemotiveerd en verveelden ze zich meer. Het betere resultaat bleef niet hangen (Wu en anderen, 2025; besproken in HBR).
Ook het gevoel van snelheid klopt niet altijd. In een gecontroleerde proef deden ervaren programmeurs er met AI 19% langer over, terwijl ze dachten dat ze 20% sneller werkten (METR, 2025).
Minder zelf nadenken
Microsoft Research en Carnegie Mellon University vroegen 319 kenniswerkers hoe ze met AI werken. Hoe meer mensen op AI vertrouwden, hoe minder kritisch ze zelf nadachten. Wie juist vertrouwen had in de eigen vakkennis, bleef meer nadenken (Microsoft Research, 2025).
TNO zag in Nederlandse praktijkcases nog iets. AI neemt de eenvoudige klussen over, en daarmee verdwijnen ook de rustmomenten in het werk. Wat overblijft is complexer en mentaal zwaarder. Jonge medewerkers controleren de uitkomsten van AI, in plaats van zelf iets uit te zoeken. Zo slaan ze een stap over waarin ze het vak leren (TNO, 2025).
Opgaan in je werk vraagt om denkwerk
Absorptie is een van de drie kenmerken van bevlogenheid: zo opgaan in je werk dat de tijd vliegt. Dat gebeurt meestal bij werk dat je uitdaagt en waarin je je vakmanschap kwijt kunt. Als AI juist het denkwerk overneemt, blijft er minder over om in op te gaan. En als mensen het idee krijgen dat hun eigen kunde er minder toe doet, daalt ook de toewijding.
Vakmanschap is een bron van bevlogenheid. Wie het vak beheerst en dat kan laten zien, krijgt er energie van. AI kan dat versterken door het routinewerk weg te nemen. Het kan het ook uithollen, als mensen alleen nog controleren wat een machine heeft gemaakt.
Het aansturen van AI kost energie
Onderzoekers van BCG ondervroegen 1.488 Amerikaanse werknemers over hun werk met AI. Zij noemen een nieuw verschijnsel “AI brain fry”: mentale vermoeidheid door meer AI te gebruiken of te controleren dan je hoofd aankan. Van de mensen die AI gebruiken, herkent 14% dit. Mensen die veel AI-werk moeten controleren, voelen zich vaker mentaal moe en overspoeld met informatie. Tegelijk zagen de onderzoekers dat mensen minder opgebrand raken als AI vooral routinewerk overneemt (Harvard Business Review, 2026). Het verschil zit dus in hoe je het werk met AI inricht.
Paul: AI haalt de middelmatigheid weg
Paul van Heeringen van IMPACT on the Job ziet het iets anders dan “AI holt vakmanschap uit”. “Ik zie vooral dat AI de middelmatigheid weghaalt. Al het gemiddelde uit je vakmanschap wordt overgenomen door AI.” Dat betekent volgens Paul dat je als professional je vak nog beter op orde moet hebben dan eerst. “Je gaat waarschijnlijk meerdere AI-agents aansturen die het gemiddelde werk voor je doen. Dan moet jij bovengemiddeld zijn en goed overzien wat ze doen.”
Dat geeft een dubbel gevoel. Je krijgt meer af op een dag, en tegelijk vraagt het veel scherpte en overzicht. “Ook als je al jaren hetzelfde werk doet en echt een vakman bent, moet je leren werken met agents die werk van je overnemen. Het vraagt een andere blik en meer abstractievermogen.” Paul noemt het een vaardigheid die we allemaal snel moeten ontwikkelen. “Daar hebben we tijd voor nodig, en steun van elkaar binnen teams en bedrijven. Het is een verandering die ontzettend snel gaat. Mensen worden er enthousiast van, maar ook onzeker.”
Voor leidinggevenden ziet Paul daarin een duidelijke taak. “Ga met je mensen in gesprek. Vraag waar hun zingeving zit en hoe ze hun werk ervaren. Doe dat niet één keer per jaar, maar misschien wel elke maand.” Dat kost meer tijd en aandacht.
Zo houd je motivatie en vakmanschap overeind
- Investeer in bovengemiddeld vakmanschap. AI neemt het gemiddelde werk over. Help mensen het deel van hun vak te versterken waarin ze beter zijn dan gemiddeld.
- Leer het team AI-agents aansturen. Dat is een nieuwe vaardigheid, ook voor ervaren vakmensen. Geef er tijd voor en laat collega’s elkaar helpen.
- Leer jonge mensen eerst het vak. Laat ze eerst zelf uitzoeken en daarna AI gebruiken om te vergelijken. Zo leren ze beoordelen wat AI maakt.
- Let op de mentale belasting. Meer werk per dag vraagt veel scherpte en overzicht. Plan rustmomenten, want de makkelijke klussen die vroeg adempauzes gaven, vallen weg.
- Praat elke maand over het werk. Vraag hoe mensen hun werk ervaren, waar ze nog in opgaan en waar ze onzeker van worden. Eén keer per jaar is te weinig nu het werk zo snel verandert.
Zie waar de energie zit
Hoe snel het werk gaat, zegt weinig over de vraag of mensen er nog in opgaan. Met het Medewerker Bevlogenheid Onderzoek (MBO) van Leiders.nl zie je per team of mensen nog energie hebben en opgaan in hun werk. En voor jonge professionals die hun vakmanschap en leiderschap willen ontwikkelen, is er het Young Leadership Program.
Lees ook Als AI je werk overneemt, wat blijft er dan over van zingeving? en Haalt AI de energie uit je team?
