Iedereen praat over AI, maar lang niet iedereen snapt wat het is of wat het met hun werk gaat doen. Dat levert onzekerheid op. Mensen vragen zich af of ze nog mee kunnen komen, of hun werk straks nog nodig is, en of ze iets fout doen als ze het gebruiken. Die vragen kosten energie, ook als niemand ze hardop stelt.

De helft van de werkenden maakt zich zorgen

Pew Research vroeg ruim 5.000 Amerikaanse werkenden hoe ze naar AI op hun werk kijken. Iets meer dan de helft (52%) maakt zich zorgen over hoe AI in de toekomst gebruikt gaat worden. Maar 36% is er hoopvol over, en een derde voelt zich overweldigd (Pew Research, 2025).

Gallup ziet hetzelfde. Bijna een op de vijf Amerikaanse werknemers (18%) denkt dat de eigen baan binnen vijf jaar verdwijnt door technologie zoals AI. In organisaties waar AI al is ingevoerd is dat zelfs 23% (Gallup, 2026). AI van dichtbij zien maakt de zorg dus niet kleiner.

Waarom onzekerheid energie kost

Bevlogen mensen hebben energie, zetten zich vol in voor hun werk en gaan erin op. In het onderzoek naar bevlogenheid heet dat vitaliteit, toewijding en absorptie. Onzekerheid over AI raakt alle drie. Piekeren over je toekomst kost energie die niet meer naar het werk gaat. Als je niet weet of je werk over een paar jaar nog bestaat, is het lastig om je er volledig voor in te zetten. En wie bang is om fouten te maken met een nieuw hulpmiddel, durft niet te experimenteren en gaat minder op in het werk.

Wetenschappelijk onderzoek onder 600 werkenden laat zien hoe dat werkt. Wie zich bekwaam voelt met AI, is meer bevlogen en tevredener. Wie stress ervaart door AI, raakt juist sneller uitgeput (Chuang en anderen, 2025). Hoe zeker mensen zich voelen met AI, maakt dus veel uit.

Begrip geeft grip

Een onderzoek uit 2026 volgde ruim 1.100 werknemers een jaar lang. Aan het begin werd gemeten hoeveel ze van AI begrepen. Een jaar later bleek: wie meer van AI wist, was meer bevlogen. Dat gold ook als je rekening houdt met hoe vaak ze AI gebruikten en hoe bevlogen ze aan het begin al waren. De onderzoekers zagen twee verklaringen. Mensen die AI begrijpen, krijgen meer vertrouwen in wat ze kunnen. En ze raken minder snel opgebrand (Liu en anderen, 2026).

Dit onderzoek laat een samenhang over tijd zien, geen hard bewijs dat het ene het andere veroorzaakt. Het past wel bij wat de Boston Consulting Group zag in een onderzoek onder ruim 10.000 medewerkers in elf landen. Medewerkers die goed weten hoe AI-agents werken (AI die zelfstandig taken uitvoert), zien die minder als bedreiging en meer als collega die helpt. Toch zegt maar een derde van de medewerkers dat ze goed zijn getraind (BCG, 2025).

Ook de Europese Commissie vraagt organisaties om de AI-kennis van hun mensen te ondersteunen (Europese Commissie). Gebruik zo’n training dan ook om mensen zekerder te maken, met voorbeelden uit hun eigen werk.

AI verandert vooral taken

Wie bang is voor AI, denkt vaak aan hele beroepen die verdwijnen. Onderzoek laat een ander beeld zien. Volgens de Internationale Arbeidsorganisatie werkt een op de vier mensen in een beroep waar generatieve AI iets aan kan veranderen. Maar slechts 3,3% zit in de groep met de hoogste blootstelling. De meeste beroepen bestaan uit taken waar mensen voor nodig blijven, dus het werk verandert vooral van inhoud (ILO, 2025).

Onderzoekers van MIT, Yale en Northwestern volgden AI in Amerikaanse bedrijven van 2010 tot 2023. Als AI bijna alle taken van een functie kan doen, daalt het aantal mensen in die functie met ongeveer 14%. Raakt AI maar een paar taken, dan kan het aantal banen in die functie juist groeien. Mensen richten zich dan op werk waar AI minder goed in is, zoals kritisch nadenken en nieuwe ideeën bedenken (MIT Sloan, 2025). Praten over taken in plaats van over beroepen is dus realistischer, en het geeft mensen meer rust.

Berd: maak het klein

Berd Warmelts van IMPACT on the Job ziet in teams eigenlijk alles. Mensen die onzeker worden, maar ook mensen die juist enthousiast raken. Wie angstig is, maakt zich vooral zorgen om drie dingen: het eigen werk, het plezier in dat werk, en de zingeving die overblijft als het werk verdwijnt of verandert.

“Als je al twintig jaar met Excel werkt en dat wordt opeens bij je weggehaald, terwijl het je zekerheid en je plezier is, dan is dat best vervelend,” zegt Berd. Anderen zijn juist blij dat AI de klusjes overneemt die ze minder leuk vinden. Maar hoe dan ook raakt het veel mensen, en het maakt veel mensen onzeker over hun eigen toekomst. Dat raakt het gevoel van veiligheid, en daarmee de bevlogenheid.

Berd raadt aan om het klein te maken. De toekomstbeelden zijn groot en soms heftig, met hele processen die verdwijnen. Praat daarom niet over hele beroepen (“in de accountancy is straks geen werk meer”), maar over taken. Welke taken in je werk kan AI overnemen? Dat gaat stap voor stap, niet in één keer. “Spreek bijvoorbeeld af dat je elk half jaar zo’n 20% van iemands werk overdraagt,” zegt Berd. “En kijk dan samen hoe je die 20% weer waardevol invult.” Het helpt als mensen daarbij zelf mee aan het roer staan. Dan houden ze grip op hoe hun eigen werk verandert.

Zo help je je team aan grip

  1. Maak de zorg bespreekbaar. Vraag mensen wat ze van AI vinden, naast de vraag of ze het gebruiken. Zorgen die je kent, kun je serieus nemen.
  2. Leg uit wat AI wel en niet kan. Veel angst komt voort uit onbekendheid. Een korte, praktische uitleg haalt AI van een vaag gevaar terug naar een hulpmiddel.
  3. Laat mensen veilig oefenen. Geef ruimte om te proberen zonder dat fouten meteen gevolgen hebben. Wie zelf merkt wat werkt, krijgt vertrouwen.
  4. Wees eerlijk over wat er verandert. Beloof niet dat alles hetzelfde blijft. Vertel wat je weet, wat je nog niet weet, en hoe je mensen erbij betrekt.
  5. Maak het klein en laat mensen zelf sturen. Praat over taken in plaats van hele functies, en ga stap voor stap. Bepaal samen welk deel van het werk AI de komende maanden overneemt, en hoe de vrijgekomen tijd weer waardevol wordt.

Weet hoe het met de energie in je team staat

Onzekerheid over AI komt zelden vanzelf ter sprake in het teamoverleg. Met het Medewerker Bevlogenheid Onderzoek (MBO) van Leiders.nl zie je per team hoeveel vitaliteit en toewijding er is. Zo weet je waar onzekerheid energie kost en waar je kunt helpen.

Lees ook Haalt AI de energie uit je team? over werkdruk en mentale vermoeidheid door AI.

Bronnen